قاب هاي متحرك

قاب هاي متحرك  

انقلاب ساخت كندو  شايد توسط فرانس هوبر سوئسي  (۱۷۵۰-۱۸۲۱)اتفاق افتاد . او  که از دو چشم نابینا بود، با همکاری مستخدمش یک کندو با قاب های متحرک ساخت و این‌گونه به مطالعه دقیق زندگی داخلی زنبورها پرداخت. این نخستین کندو با قاب های متحرک بود که در تاریخ ساخته شده، هوبر  از آن صرفا جهت مطالعه استفاده کرد و ۳۰ سال پس از مرگ او استفاده از این اختراع جهت تجاری سازی آغاز شد و اساس زنبور داری پیشرفته بر روی آن پایه‌گذاری شد.

قبل هوبر كندو ها ي ساخته شده توسط انسان  فقط يك محفظه اي  بودند . زنبور دار همه كار موم بافي و مهندسي ساخت شان را به خود زنبور واگذار مي كرد . بعد آن کندوهای جعبه ای  قاب دار   ابداع شد اما فاصله بین قاب ها و فاصله بین قاب و بدنه کندو به گونه ای بود  زنبورها قاب ها را با موم و بره موم به یکدیگر و به بدنه کندو می چسباندند . با اين اختراع باز هم  برداشت قاب مشکل بود.  اين اختراع هوبر باعث شد تا بعد چند سال آقاي لانگستروت که اهل فیلادل فیای آمریکا بود . در سال 1851 میلادی  فاصله بين زنبور را كشف كند . در این کشف  فاصله بین قاب ها و فاصله بین قاب ها و بدنه کندو  عددي بين 9.5 و 6.5 میلی متر بود دیگر زنبورها قاب ها را به هم و به بدنه کندو نمی چسباندندلانگستروت این فاصله را فضای زنبور نامید و اصل فضای زنبور به عنوان مبنای بزرگترین در ساخت کندوهایی با قاب های متحرک و صنعت زنبورداری پذیرفته شد  .

اجزای مهم کندوی جعبه ای :

ساختمان جعبه کندو شامل چهار دیواره ، یک کف و یک سقف است . در قسمت پایین و مشرف به کف دیواره جلویی کندو ، سوراخی به ارتفاع ۷ میلی متر و طول ۱۰ سانتی متر به نام سوراخ پرواز تعبیه شده است که این سوراخ برای زنبورها حکم درب ورود به کندو و یا خروج از کندو را دارد . تخته ای به نام تخته پرواز به عرض ۸ سانتی متر به قسمت زیر کف و سوراخ پرواز متصل می شود که زنبورها پس از خروج از کندو ، از روی آن به پرواز در می آیند و  در هنگام بازگشت به کندو از آن به عنوان باند فرود استفاده می کنند.

کندوی جعبه ای دست کم دو طبقه دارد . طبقه اول که مجاور زمین یا روی سکو قرار دارد ، طبقه ملکه (اتاق ملکه) نام دارد. وقتی جمعیت طبقه ملکه به حدی رسد که دو طرف ۱۰ قاب موجود از زنبور پوشیده شد ، روی طبقه ملکه ، نیم طبقه یا طبقه دیگری به نام طبقه یا اتاق عسل قرار داده می شود. در کندوهای جعبه ای خارجی ، طبقه ی عسل به اندازه طبقه ملکه است ولی در ایران طبقه عسل فضایی برابر نصف طبقه ملکه است که نیم طبقه نامیده می شود .

 در شرایط طبیعی در مناطق گرمسیری زنبوران عسل شانهای خود را عمود بر سوراخ ورودی می سازند ، برعکس در مناطق سردسیری شانها موازی با سوراخ ورودی ساخته  می شود.

 

فاصله زنبور يا bee spase :

فاصله زنبور  به فاصله بین قاب ها و فاصله بین قاب ها و بدنه كندو عددي بين 9.5 و 6.5 میلی متر   مي گويند. البته نبايد اين فاصله را با فاصله بين دو كندو اشتباه گرفت .در صنعت زنبور داري فاصله زنبور بسيار مهم است . و هم زنبور دار و كندو ساز بايد به اين نكته توجه بسيار دقيق داشته باشد. در صنعت زنبور داري مهمترين  ابزار زنبور داري كندو مي باشد . و در كندو مهمترين نكته مهم رعايت فاصله زنبور مي باشد

 

انواع زنبور عسل

به طور کلی زنبورهای عسل به چهار نوع؛ زنبور هندی، زنبور درشت، زنبور ریز و زنبور عسل

معمولی دسته بندی می شوند، که هر یک از آنها دارای نژادهای مختلفی هستند.

-1 زنبور عسل هندی: کوچکتر از زنبور عسل معمولی است و در هندوستان، چین و ژاپن

وجود دارد. محصول آن حدود نصف محصول زنبور عسل معمولی است و در مقابل تعدادی از

بیماریهای مهم مانند((کنه واروآ )) مقاوم می باشد.

-2 زنبور درشت: بزرگترین نوع زنبور است که در هندوستان و چین زندگی می کند. فقط

یک شان  ميسازد و در داخل کندو نمی ماند. یعنی در فضای باز یک شان منفرد میسازد.

اینگونه نمي تواند هوای سرد زمستان را تحمل نماید.

-3 زنبور کوچک: از همه زنبورها کوچکتر است و این گونه، در جنوب ایران، هندوستان

و برخی مناطق جنوبی آسیا وجود دارد. مانند زنبور درشت، تک شان است و در داخل کندو باقی

نمی ماند.بحث ما در اينجا فقط بر روي زنبور عسل معمولي مي باشد كه در كندو جاي مي گيرند.

 

چند نكته :

نكته1 :فاصله زنبور مربوط به زنبور معمولي   مي باشد. و در همه نژاد ها صدق نمي كند مثلا  در زنبور عسل صخره اي Apis Dorsata(rock honey dee)  چيزي به نام فاصله زنبور وجود ندارد. چون اين گونه زنبور تك شان بوده و هرگز در كندوي تاريك اسكان نمي يابد .

 

نكته 2: اگر در كندو فاصله زنبور رعايت نشده باشد. زنبور  فاصله هاي بيشتر از  9.5  ميليمتر را با موم بافي پر مي كند . يا به اصطلاح هرزه بافي مي كند . يا بطور كلي بايد گفت دليل هرزه بافي رعايت نشدن فاصله زنبور مي باشد.پس يك زنبور دار بايد هميشه حواصش به فاصله هاي داخل كندو باشد . تا بهره وري بالايي از  كندو داشته باشد.

 

نكته 3 :ابعاد شان يا قاب براي زنبور مهم نيست . بطوري كه ملاحظه كرديد . ابعاد قاب دادانت . لانگستروت و يا كندوچه پرورش ملكه با هم تفاوت زيادي دارند.

نكته 4: براي اينكه قاب  ها و طبق ها  لقي داشته باشد مي توانيد حد ميانه حداكثر و حداقل فاصله زنبور يعني عدد 8 ميلي متر را بگيريد . تا در صورت يك ميليمتر لقي يا تلرنس  فاصله زنبور رعايت شده باشد .

 

نكته 5 : فاصله زنبور در كف كندو يك استثناء هست و تا 25 ميليمتر مي تواند باشد و از 25 ميليمتر به بعد زنبور هرزه بافي مي كند.

نكته 6 : فاصله زنبور در سقف تا 11 ميليمتر هم مجاز هست.

در تصوير زیر       به وضوح فاصله زنبور دیده می شود .

 

 

 

نكته 7:  براي نژاد زنبور هاي ايران ذخامت قاب عدد 36 ميليمتر    مي باشد. يعني  در كندوي 10    قاب حد استاندارد عرض داخلي كندو عدد 360 ميليمتر مي باشد . اين ذخامت قاب به نژاد زنبور مربوط مي باشد . هرچه زنبور بزرگتر باشد اين عدد بيشتر مي شود

 

اگر اين اندازه از حد استاندارد خارج شود . بهره وري كندو بشدت پائين ميآيد. بطوري كه عدم رعايت  اين فاصله  باعث مي شود :

1-مرگ و مير زمستانه بيشتر شود

2-مصرف غذاي بيش از اندازه در صول سال

3-كاهش رشد بهاره جمعيت كلني ها

4-افزايش بيماري ها و افات

6-افزايش پيدايش سلول  زنبور نر در كلني

دانستن اين نكات   آگاهي شما را براي خريد كندو با ابعاد استاندارد،  بالا مي برد.

با توجه به نكات فوق انواع مختلفي كندو مدرن  با نام هاي مختلف ساخته شده است .

 

بيشتر تفاوت اين كندو ها  به  اندازه شان ها تعداد شان ها و  شكل هندسي شان ها  ( مربع . مستطيل . دايره و يا ذوزنقه ) مي باشد.

شكل كندوي جعبه اي  است كه قاب هاي در داخل آن جا مي گيرد و درب آن باز مي شود .  زنبوردار به راحتي قادر به بازديد كندو است.شانها در اين نوع كندوها متحرك بوده و مي توان با قرار دادن پايه مومي بر روي قاب و يا با اكستراكتور كردن قابهاي عسل آن را    برگشت  كرد .با اين كار زحمت شان سازي زنبوران را به حداقل برسانيم. همچنين داراي دريچه پرواز  و در برخي موارد كفي جدا شونده . مي باشند.

 

نكته مهم:استاندار  عرض  داخلي همه كندو ها  برابر است با 36 ميليمتر * تعداد قاب ها

 

 

از مهمترين كندوهاي جعبه اي مي توان

1 -كندوي كنيايي Top bar

2 - كندوي لانگستروتL Angstroth

3 - كندوي    دادانت D adant

4- كندوي اسميتW. Smith

5  .كندوي WBCيا William Broughton Carr

6 – كندوي تجاري commercial   hives

7 – كندوي ملي National Hive

8 - كندوچه  پرورش ملكه

9- كندوي ايراني Iranian Hive

10 - -نيم كندوي  ايراني    Iranian   Hive   Half

 را نام برد.

 

 

تعداد سلول در كندو برابر است با تعداد سلول در هر طرف قاب ضرب در 2 ( قاب دو رو دارد)و عدد بدست آمده ضرب در تعداد قاب در كندو.

مثلا در نيم كندوي ايراني با  ابعاد داخلي قاب  360*155   مساحت يك طرف  قاب 558 سانتيمتر مكعب.ضرب در 4 ( تعداد سلول در هر سانتي متر مكعب حدود 4 عدد است ) برابر است با 2232 و اين عدد ضرب در 2 مي شود 4464 و اين عدد در تعداد قاب نيم كندوي ايراني كه 8 عدد است عدد  35712 به دست مي آيد . كه با رند كردن آن به 35700 مي رسيم .

 

 

انواع کندو

 
انواع کندو
برای انجام هر کاری  نیازمند وسایل ، تجهیزات و امکانات می باشیم . تا بتوانید آن کار را بهتر و آسانتر به انجام برسانید ابزار در بالا بردن سرعت كار ،آسان كردن انجام كار.  بهتر کردن نتیجه کار ، ایمن کردن کار ، بالا بردن محصول بسيار موثر مي باشد .  یک زنبور دار   برای انجام هرچه بهتر   کارش به یک سری امکانات و تجهیزات نيازمند مي باشد در صنعت زنبور داري هم وسايل و تجهيزات گوناگوني وجود دارد و هر روز به گستردگي آن افزوده مي شود .بطور كلي وسايل و لوازم مورد نیاز برای زنبور داري      به 3 بخش تقسیم می شوند .
1 – امکانات:  ابنیه مثل  فضای سایه بان کندو ها  انباری ، کارگاه  . املاک ( چراگاه اختصاصي   زمين محل استقرار زنيورستان )  وسيله  نقلیه ( جهت  حمل كندو ها و ابزار الات و يا پرسنل )
2 – مصالح کار زنبور داری : مثل موم آج ، شکر ، چوب ، دارو  و . . . .
3 – لوازم و ابزار کار  زنبور داری .
بدیهی است   هر چه ابزار و امکانات مدرن و  هم  گام با فناوري هاي نو   در دسترس زنبور دار    باشد  ، نتيجه   کار   موفق آميزتر خواهد بود.     تهیه ابزار و وسایل کار زنبور داری نیازمند هزینه می باشد .يك زنبور دار با مديريت درست منابع مالي خود و نياز هاي زنبورستان خود مي تواند خريداري،  اجاره يا قرض بگيرد . 
وسايل لازم جهت زنبور داري :
1 – كندو و متعلقات كندو  
2 – البسه زنبور داري   
3 – ابزار الات بازديد
4 –  وسایل مورد نیاز برای برداشت  و نگهداري عسل
5 – وسایل   پرورش ملکه
6 –وسایل برداشت ، تصفیه موم ،آج موم و موم دوزی
7 –  وسایل زهر گیری
8 –    وسایل برداشت ژله رویال و نگهداری آن
9 – وسایل برداشت گرده گل و نگهداری 
10 – وسايل مورد نياز براي مبارزه با آفات و بيماري هاي زنبور عسل.
قبل از هر هزینه ای  شما باید معین کنید که در ابتدا قرار است  زنبور داری را تا چه حد گسترش دهید.
 هر چه دامنه گسترش فعالیت  زنبور داری شما بیشتر شود به طبع  نیازمند  ابزار و امکانات بیشتری خواهید بود و  برای تامین آن یا باید به شکل اجاره ای و کار مزدی از این وسایل بهره ببرید و یا آن را خریداری نمایید .
کسانی که تازه قصد شروع این کار را دارند بهتر است  فقط به بند 1 و 2 وسایل کار زنبور داری را تهیه کنند و سعی کنند در این مورد هزینه بیشتری نکند تا در ابتدا هزینه سنگینی را سرمایه گذاری نکرده باشد و انشاء الله با موفقیت در این کار و با  گسترش کار  به مرور وسایل موارد نیاز را تهیه و خریداری کنند .  برخی از وسایل ذکر شده در بالا مختص   زنبور داران  تخصصی و حرفه ای می باشد  . از جمله این نوع کار ها می توان به پرورش ملکه ، تلقیح ملکه ، استحصال ژل رویال ، زهر گیری نام برد . انجام این کار های حرفه ای و تخصصی زنبور داری نیازمند آموزش های خاص خود و همچنین ابزار گران قیمت می باشد .   کسانی که در ابتدا قصد شروع کار را دارند بهتر است کمترین هزینه و وقت خود را در این بخش صرف کنند مگر از ابتدا قصد داشته باشند بطور تخصصی فقط در يك زمينه خاص    وارد کار زنبور داری شوند .اما به تازه وارد ها توصیه می شود در ابتدا وسایل ابتدایی را با هزینه کم تهیه کنند و  به مرور زمان و پیشرفت و گسترش کار خود اقدام به تهیه ابزار کنند .  بهتر است در ابتدای کار  ملکه های مورد نیاز خود را از همکاران خود تهیه  کنیم .    تا  نیازی به وسایل پرورش ملکه نداشته باشیم و بيشتر تمركز خود را بر پروش زنبور كنيم.
   كندو  بومي
كندوي زنبور عسل
محل زندگی و زاد و ولد زنبوران عسل را کندو می گویند. زنبور عسل به صورت اجتماعی زندگی می کند و با گردآوری شهد گلها، در کندو عسل تولید می کند. کندو، زنبورها را در برابر نور خورشيد،باد،باران،برف و سرما محافظت می کند و مانع از ورود دیگر حشرات مزاحم به داخل محل زندگی زنبورهای عسل می شود.
زنبور عسل يكي از جالب ترين  مخلوقات خداوند است . اين حشره از ساليان دور  براي خود خانه مي ساخته است. بشر براي تامين نياز غذائي خود سعي در اهلي گردن برخي از حيوانات و پرندگان داشته .
انسان بعد از شناخت عسل    بعنوان ماه غذايي شيرين و نيرو بخش و همچنين شفا دهند .  توجه اش به زنبور عسل جلب شد.  . در ابتدا انسان فقط با برداشت عسل از كلني هاي  زنبوران  وحشي از اين حشره بهره مي برد .كلني هاي زنبوران وحشي محدوديت هايي داشتند.
 1- مكان آنها نا شناخته بود.
2-   دسترسي به آن براي انسان سخت بود(در ارتفاع بلند در عمق صخره يا و ...).
3- تعدادشان بسيار محدود بود.
4- قبل از استفاده انسان از محصول ،عسل  توسط حيوانات يا حشرات ديگر غارت مي شد.
5-كلني  بعد از يك بار برداشت عسل يا بكلي از بين مي رفت يا زنبور ها از آن محل مهاجرت مي كردند.
 

 

 

    انسان  برای بهره  برداری و استفاده بهتر از زنبور عسل به فكر  پروش اين حشره افتاد . انسان با  بررسی کندوهای وحشی  قصد داشت  تا مکانی مناسب براي  زندگي   این حشره فراهم کند که بیشترین شباهت را با طبع زنبور عسل    داشته باشد.

 

 
تعدادی از کندوهای بومی ايران
از چپ به راست: کندوی سفالی سنندج، کندوی تنه درختی شاهرود، کندوی سفالی همدان،
کندوی سفالی کرمانشاه، کندوی سبدی آذربايجان و کندوی تخته ای اصفهان
كندو هاي اوليه   از چوب . گل . حصير  و...  ساخت شده بودند . اما اين حشره هر جايي را به راحتي قبول نمي كرد .  انسان با روش ازمايش و خطا هر روز شكل اين كندو را  تغيير داد تا به  نتيجه بهتر برسد .شكل و جنس اين كندو ها بستگي به مواد اوليه موجود در محل و با توجه به شرايط اقليمي ( گرما،   سرما . باراني ، برفي ، بادخيز و ...  ) و با توجه با آفت هاي محلي از جنس و  شكل مطابق با     آن منطقه ساخته مي شد .
کندوهای محلی که در ایران مشاهده شده اند به طور کلی جزو ۵ دسته زیر می باشند:
۱ -  کندوهای تنه درختی
کندوهای تنه درختی که بیشتر در مناطق جنگلی شمال ایران مثل گیلان و مازندران و گرگان دیده می شوند را می توان قسمتی از تنه درخت دانست که به طور تقریبی ۱ متر طول و قطری حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر دارند. این کندوها که داخلشان خالی است، دو طرفشان با تخته و گِل مسدود شده است. در مرکز کندوهای تنه درختی نقطه ای را جهت ورود و خروج زنبورها سوراخ می کنند.

 

۲- کندوهای گِلی
کندوهای گِلی به شکل استوانه ای و تقریبا مانند کندوی تنه درختی می باشند، تفاوت این کندوها در این است که از گِل رُس خام یا پخته درست شده اند. قطر این استوانه ها حداقل ۳۰ سانتی متر و طول شان حدود یک متر می باشد. امروزه این کندوها در روستاهای اطراف اصفهان و مخصوصا مناطق بختیاری دیده می شوند.

 
- كندوي سبدي
كندوهای سبدی که به سرعت در حال از بین رفتن می باشند، مانند بشکه ای از تخته های کم عرض ولی طویل هستند که طول و عرضی تقریبا برابر با کندوهای گِلی دارند. این کندوها بیشتر در استان اصفهان و حوالی خوانسار دیده می شوند. مدت زیادی است که زنبورداران در حال جایگزینی کندوهای جعبه ای با این نوع کندوها هستند.

 

- 4کندوهای کوزه ای
کندوهای کوزه ای بیشتر در استان های کردستان و کرمانشاه وجود دارد و هنوز هم مورد استفاده قرار می گیرند. ساختمان این کندوها متشکل از دو کوزه ی داخل هم می باشد. کوزه ی جلویی معمولا برای تخم گذاری ملکه استفاده می شود و کوزه ی عقبی محلی جمع آوري عسل می باشد.محصولی که از این نوع کندوها برداشت می شود بسیار کم و محدود می باشد و هیچ گاه از ۶ کیلوگرم بیشتر نمی شود. کندهای کوزه ای غالبا در دیوار اتاق و خانه یا حتی در دیوار جداگانه کنار یک باغ محبوس هستند.

 

5- کندوهای کدوئی
کندوی کدوئی غالبا در شهرستان اسفراین از در استان خراسان دیده می شود. این کندوها عبارتند از یک کدو که داخلش خالی شده است و به عنوان کندو مورد استفاده قرار می گیرند. کندوی کدوئی هم مانند کندوی کوزه ای در دیوان جایگذاری می شود.
 

 

 

منبع بخش انواع كندو محلي : www.bazareasal.com
 
 
 كندو ها بومي معايب خود را داشت . بزرگترين ايراد آن شان هاي ثابت بود.
 
برخي از معايب كندوهاي بومي عبارتند از:
1 - هنگام برداشت عسل به جمعیت زنبورهاي کندو آسيب مي رسد.   
2 -  امکان بازديد زنبوردار از داخل کندو نبود.
3 - در زمستان به علت کمبود مواد غذايی، تلفات جمعیت کندو بالاست.
 4 - امکان تعويض ملکه و کنترل بچه کندوها نیست.
5- امکان تعويض شا نهای قديمی و سياه نیست.
6- حمل و نقل آن مشکل است .
7-  میزان تولید محصول عسل ساليانه کم است.
8 - امکان تقويت جمعیت كلني هاي  ضعيف نبود.
9- امكان تکثير مصنوعی نیست.
10-کنترل آفات و بيمار يها دشواربود.
11- امكان استفاده از صفحات موم آجدار بود.
12- امکان ایجاد مشکلات بهداشتی به دلیل پوشيده شدن کندو با مواد نامناسب وجود دارد.